İlk Yasalar: İnsan Ne Zaman “Dur” Demeyi Öğrendi?

İlk Yasalar: İnsan Ne Zaman “Dur” Demeyi Öğrendi?

Eskiden insanlar her şeyi yapabilirdi.

Çünkü “yasak” diye bir kelime yoktu.

Güçlü olan alırdı.

Zayıf olan susardı.

Ama bir yerde işler karıştı.

Çok kan aktı.

Çok ses yükseldi.

Ve insan, ilk kez şunu fark etti:

“Herkes her şeyi yaparsa,

yarın diye bir şey kalmaz.”

İlk yasalar böyle doğdu.

Kural, Adaletten Önce Geldi

Bugün yasa deyince adaleti düşünürüz.

Ama antik dünyada amaç adalet değildi.

Amaç düzendi.
 

Çünkü düzen olmazsa:

• Tarla sürülmez

• Şehir ayakta kalmaz

• İnsan bir arada yaşayamazdı

İlk yasalar “haklıyı” değil,

taşkını durdurmak için yazıldı.

Yazı Neden Taşa Kazındı?

Çünkü unutuluyordu.

Söz uçar giderdi.

Ama taş kalırdı.
 

Mezopotamya’da biri kalktı ve şunu yaptı:

• Kuralları yazdı

• Herkesin görebileceği yere koydu

Artık kimse:

“Bilmiyordum” diyemiyordu.

Bu, büyük bir kırılmaydı.

Hammurabi: Sert Bir Adamdı

Hammurabi adil miydi?

Bugünkü ölçülerle… hayır.

Ama şunu yaptı:

Keyfi olanı sınırladı.

“Göze göz, dişe diş” dedi.

Bu bize vahşi gelir.
 

Ama o gün için şuydu:

“Daha fazlasını alma.”

İntikamın bile sınırı oldu.

Bu küçümsenecek bir şey değildir.

Yasa Kime Karşıydı?

Yasalar genelde:

• Güçsüze karşı değil

• Güçlüye karşı yazıldı

Çünkü gücü olanın durmaya ihtiyacı vardı.

Krallar bile:

• Tanrı adına konuştuğunu söylerdi

• Çünkü yasa üstü görünmek tehlikeliydi

Yasa, tanrının sesi oldu.

Ve tanrıya karşı gelmek kolay değildi.

Herkes Eşit Değildi (Ama Yine de Bir Sınır Vardı)

Antik dünyada:

• Köleyle özgür

• Kadınla erkek

• Zenginle fakir

eşit değildi.

Ama yine de:

• Köleyi keyfi öldüremezdin

• Malı rastgele alamazdın

• Sözün bedeli vardı

Yasa, eşitlik getirmedi.

Ama hesap getirdi.

Yasalar Korkutmak İçindi

Evet.

Ve bu bilinçliydi.

Çünkü insan:

• Görmediği cezadan korkmaz

• Ama duyduğu cezayı hatırlar

Bu yüzden cezalar:

• Sertti

• Açıkça yazılırdı

• Gizlenmezdi

Amaç adalet değil,

ibretti.
 

Tanrılar da Yasaya Bağlıydı

Mitlerde bile tanrılar:

• Yazgıyı aşamazdı

• Kaderi çiğneyemezdi

Bu çok önemlidir.

Çünkü bu, şunu söylüyordu:

“Herkesin üstünde bir şey var.”

Tanrı bile sınırdaysa,

insan daha çok düşünmeliydi.

Yasalar Olmasaydı Ne Olurdu?

Kısa cevap:

Şehir olmazdı.

Uzun cevap:

• Ticaret gelişmezdi

• Güven oluşmazdı

• Gelecek planlanmazdı

İlk yasa, geleceğe atılmış ilk adımdır.

Çünkü insan,

ilk kez yarını düşünmeye başladı.

Bugünkü Yasaların Gölgesi

Bugün yazılı kanunlar kullanıyoruz.

Ama kökü aynı.

Hâlâ:

• “Yapma” diyoruz

• “Bedeli var” diyoruz

Bu sözler binlerce yıllık.

Taş değişti.

Mürekkep değişti.

Ama insan değişmedi.

Son Söz

İlk yasa, insanın kendine koyduğu ilk sınırdır.

Özgürlükten vazgeçmedi.

Ama taşkınlıktan vazgeçti.

Ve bu sayede:

• Şehirler ayakta kaldı

• İnsanlar birlikte yaşadı

• Hikâyeler anlatılmaya devam etti

Çünkü sınır olmazsa,

hikâye de olmaz.